22 Kasım 2016

Fabl ve Özellikleri

Hayvanlar, bitkiler ve cansız nesneler arasında geçen düşsel olayları konu edinen öykü türüne “fabl” adı verilir. Fabl sözcüğünün kökeni, Latince “öykü” demek olan” fabula”dan gelmektedir.

Fabllar, gerçekte birer hayal ürünü olan bir masal türüdür; klasik anlayıştaki masaldan, sonunda ya da başında bir “ders” bölümü bulunmasıyla ayrılır. Bir fablda genellikle dört bölüm bulunur. Fablının bölümleri şunlardır:

  • serim (fablda yer alan tipler tanıtılır, olaya giriş yapılır);
  • düğüm (olay gelişir ve meraklandırıcı bir aşamaya gelir);
  • çözüm (olay, belirli sonuca bağlanır);
  • ders (bu olaydan çıkan ders, özlü biçimde verilir).

Fablın Özellikleri

Karga ile Tilki
Fabllarda hayvanlar, bitkiler ve cansız nesneler, insan kimliğinde görünür. Olayı yaşarken insan gibi davranırlar ve konuşurlar. Bu öykülerde geçen olaylar sıradan bir insanın başından geçebilecek olaylardır. Bazı fabllarda insanlar da vardır.

Fabllar, genellikle çocukların eğitim ve öğretiminde kullanılan bir türdür. Fablın amacı çocuklara bir toplumda yaşanılan olaylar ve bu olaylarda yer alan tipler (iyi ve kötü tipler) tanıtılarak, benimsemesi gereken tavırlar ile karşı çıkması gereken tavırlar öğretmek ve toplum düzeninin gerektirdiği bireyler olarak yetişmelerini sağlamaktır. Böylece çocukların, ahlaklı, kanaatkar, iyiliksever, tokgözlü, zayıflara yardım eden, büyüklerin sözlerini dinleyen kişiler olmasına çalışılır. Bu yönleriyle aynı zamanda didaktik yani öğretici eserlerdir. Ünlü Fransız eğitimcisi Jean Jacques Rousseau ise, fablların çocuk eğitiminde zararlı olacağını ileri sürmüştür:

Çocuklar, fablın yalan bölümündeki çekiciliğe kapılırlar, gerçeği göremezler. Böylece, bir dersi tatlılaştırmak için yapılan şey, onların o dersten yararlanmalarına engel olmaktan başka sonuç vermez. Fabllar, büyük insanların bilgilerini artırabilir. Ama, çocuklara gerçeği açıkça söylemek gerekir; gerçeğin üstüne bir örtü çekilecek olursa, çocuk onu açmak güçlüğüne katlanmaz.

Fabllarda, gerçek insan tipleri alegorik bir biçimde sergilenir. Bu alegorik anlatımda, toplumdaki kötü, tembel, kişiliksiz insanlar yerilir; iyi, güçlü, çalışkan ve başarılı insanlar da övülür (sözgelimi karga, aptal bir kimseyi, tilki kurnaz bir kimseyi, karınca çalışkan bir kimseyi, ağustosböceği de tembel bir kimseyi simgeler).

Her fablın sonunda mutlaka bir ahlak ve davranış dersinin verilmeye çalışıldığı kıssadan hisse bölümü olur. Bu bölüm kısadır ama öykünün başlangıcında geçen olayların doğal bir sonucudur.

Koşuk ya da düzyazı biçiminde yazılabilen fabllarda teşhis ve intak sanatları kullanılır.

Fabllar hem kısa olması hem de ilgi çekici olmasıyla özellikle 6-12 yaş grubu aralığındaki çocuklar için oldukça eğlendirici ve eğiticidir.

Fabl türündeki ilk öyküler Hindistan’da derlenmiştir. Brahman yazarı Beydaba (Bid- pay, Bilpay), kral Debşelim’in isteğiyle ahlak öğütlerini Sanskritçe öyküleri biçiminde yazmıştır. (Pança Tantra: “beş kitap”). Bu kitap, VI. yüzyılda Farsçaya, VIII. yüzyılda Arapçaya (Kelile ve Dimne’nin Kitabı adıyla), daha sonraları da Süryanice, İbranice, Yunanca, Latince ve Fransızcaya çevrilmiş, Kul Mesut, Farsça çeviriyi Kelile ve Dimne adıyla XIV. yüzyılda Türkçeye aktarmıştır.

Eski Yunan ve Roma’da da fabl türünde yapıtlara rastlanır. Hesiodos, Ezop ve Latin ozanı Phaedrus, düzyazı ya da şiir biçiminde fabllar yazmışlardır. Batı edebiyatında fabl türünün en başarılı temsilcisi ise Fransız ozanı La Fontaine’dir.


Doğu edebiyatlarında da fabl türünü andıran hayvan öykülerine rastlanır. İranlı şair Sadi’nin Bostan ve Gülistan adlı yapıtlarında, Mevlana Celâlettin Rumi’nin Mesnevi’ sinde, bazı hayvan öykülerine yer verilmiştir. Türk edebiyatında Şeyhi’nin Harname adlı mesnevisi yergi türünde olmasına karşın ilk Türk fabl örneği olarak da kabul edilebilir. Tanzimat dönemi yazar ve ozanı Şinasi, La Fontaine’den yaptığı çevirilerin yanı sıra bir iki fabl örneği yazmayı da denemiş, Ahmet Mithat Efendi de Kıssadan Hisse’de birkaç fıkrayı fabl biçimine sokmuştur.

0 yorum :

Yorum Gönder

E-posta Aboneliği

Zargana'da yayınlanan son yazıların e-posta adresinize gönderilmesi için lütfen üye olun.

Copyright © 2011 Zargana , Alıntılarda kaynak vererek her şeyi çalmak serbesttir